کپک خاکستری در گلخانه

کپک خاکستری، بیماری قارچی شاخصی با پهنه ی تاثیرگذاری وسیع است که عامل آن گونه های مختلف قارچ Botrytis می باشد. این بیماری بسیاری از صیفی جات، میوه ها، گل ها، درخت ها و بوته ها را آلوده می کند. تاثیرگذاری بیماری روی بافت های گیاهی ضعبف و آسیب دیده بیشتر است. عامل اصلی رشد و تکثیر این نوع بیماری، رطوبت می باشد، در واقع هرچه گیاه مرطوب تر باشد بیشتر مستعد به آلودگی توسط Botrytis است. از آن جا که گسترش این بیماری بسیار سریع است، توان تخریب و پوسیدگی بسیار بالایی دارد.

علائم بیماری

کپک خاکستری نشانه های مختلفی در انواع گونه های گیاهی به جا می گذارد. این بیماری به طور معمول (همان گونه که از نامش پیداست) باعث ایجاد پوشش کرکی و خاکستری روی گل ها، برگ ها و میوه های رسیده می شود. آلودگی معمولا با لکه های قهوه ای آغاز می شود، چندی بعد با تولید حجم زیادی از اسپورهای خاکستری، پوشش کرکی شروع به شکل گرفتن می کند. این حالت معمولا در یخچال روی توت فرنگی هایی که مدت زیادی نگهداری شده اند، نیز قابل مشاهده است. کپک خاکستری می تواند باعث ایجاد لکه و حتی پوسیدگی برگ ها، گل ها و میوه ها شود. در برخی گیاهان مانند رزها، این بیماری می تواند باعث ایجاد شانکر (زخم ها و لکه های موضعی به صورت فرورفتگی) روی ساقه گیاه شود. پیاز گل ها و حتی بذر گیاهان نیز در صورت وجود رطوبت بالا مستعد پوسیدگی توسط این عامل بیماری هستند.

خسارت بیماری

در صورت بروز این بیماری در طول فصل باعث ایجاد پوشش کرکی و خاکستری روی محصول می شود اما گاهی میوه به هنگام برداشت فاقد هرگونه نشانه مشخص بیماری بوده اما به دلیل داشتن آلودگی های پنهان و با فراهم شدن شرایط لازم به هنگام حمل و نقل و انبارداری، خسارت ناشی از بیماری در فاصله زمانی ۶ الی ۱۲ ساعت پس از برداشت ظاهر می شود که به دنبال آن محصولات آلوده قابلیت فروش در بازار را از دست می دهند. Botrytis قادر به حمله به بافت های سالم نیست مگر اینکه آن ناحیه، مرده یا صدمه دیده باشد. این قارچ قادر به رشد در محدوده دمایی بسیار گسترده ای است به طوری که توان زنده مانی در دمای ۲- تا ۳۲ درجه سانتی گراد را دارد و شرایط مساعد برای رشد در دمای ۲۱ تا ۲۸ درجه سانتی گراد می باشد.

مدیریت بیماری

-پیشگیری از بیماری کپک خاکستری

• انجام تهویه و کاهش رطوبت:

تهویه مناسب با ایجاد شرایط رطوبتی و دمایی مناسب در گلخانه از گسترش این بیماری به طور قابل توجهی جلوگیری می کند.

• آبیاری صبحگاهی:

آبیاری گلخانه در زمان صبح، باعث هرچه سریع خشک شدن سطح خاک شده و شرایط برای تولید این قارچ به حداکثر می رسد.

• استفاده از پوشش های پلاستیکی دولایه:

یکی از ویژگی های پوشش های پلاستیکی دولایه جلوگیری از ریزش قطرات آب از سقف گلخانه است و با توجه به این که حساسیت گیاه به بیماری های قارچی از جمله کپک خاکستری در شرایط مرطوب افزایش می یابد، بنابراین استفاده از این نوع پوشش می تواند تا حدودی از به وجود آمدن شرایط مطلوب برای رشد قارچ جلوگیری کند.

• نقش تغذیه:

به طور طبیعی تغذیه مناسب بوته ها باعث ایجاد مقاومت عمومی به بیماری ها می شود. اما همانطور که گفته شد این بیماری می تواند به صورت پنهان روی میوه آلودگی ایجاد کرده و باعث تخریب بافت میوه ها در انبار و سردخانه شود، بنابراین تغذیه مناسب از جمله محلول پاشی کلسیم روی میوه ها ضمن افزایش عمر انبارداری در کاهش شدت بیماری موثر است. عنصر پتاسیم در کاهش شدت کپک خاکستری نقش مهمی داشته اما باید توجه داشت که کاربرد بیش از حد پتاسیم با کاهش نسبت کلسیم به پتاسیم، حساسیت میوه را در ابتلا به بیماری های قارچی افزایش می دهد.

• رعایت اصول بهداشتی:

جمع کردن بافت های مرده از روی سطح خاک و خارج کردن و از بین بردن آن ها یکی از این اقدامات است. البته این اقدام به تنهایی کافی نیست، چرا که این قارچ توانایی تولید ۶۰۰۰۰ اسپور روی بافت گیاهی به اندازه ناخن دست را دارد. گفتنی است برای ایجاد آلودگی یک اسپور هم کافی است.

• جلوگیری از آسیب دیدن گیاه و همچنین ضدعفونی کردن پس از هرس یا قلمه زنی:

این قارچ بیشتر بافت های زخمی (هرس، شکستگی و …) را مورد هدف قرار می دهد.

• کاشت گیاه با تراکم مطلوب:

هرچه تراکم بیشتر باشد، سایه اندازی و رطوبت تجمع یافته بیشتر است که در این صورت شرایط برای تکثیر بیماری ها مساعد خواهد بود.

• خودداری از مصرف کودهای تازه دامی در گلخانه:

کودهای دامی تازه حاوی بذر علف های هرز و اسپورهای قارچ بوده که استفاده از این نوع کودها می تواند باعث گسترش انواع بیماری های قارچی گردد.

-کنترل شیمیایی

بیشتر قارچ کش ها نقش پشتیبانی دارند به این معنا که در صورت وجود احتمال وقوع و مهیا بودن شرایط محیطی از قارچ کش ها استفاده می شود.

منابع

کیانی، ش.، دباغ، غ.، ملکوتی، م. ج.، علیزاده، ع. ا. (۱۳۸۹) تاثیر پتاسیم و کلسیم در محلول غذایی در حساسیت گل بریده رز به بیماری کپک خاکستری، نشریه علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، ۱۴(۱۵): ۱۲۶- ۱۱۷.

ماوندادی، ا.، خواجه علی، ج.، شریف نبی، ب. (۱۳۹۴) کارایی قارچ کش های رایج در کنترل کپک خاکستری گوجه فرنگی، نشریه علوم و فنون کشت های گلخانه ای، ۶ (۲۴): ۱۸۹- ۱۸۱.

Brink, J. C., Calitz, F. J., Fourie, P. H. (2016) Spray deposition and control of Botrytis cinerea on grape leaves and bunches: part 1 (Table Grapes). South African Journal of Enology and Viticulture, 37 (2): 93- 103.

Walker, A. S., Pollastro, S. (2016) Fungicide resistance in Botrytis cinerea: Updates on resistance mechanisms and management, In XVII International Botrytis Symposium (pp. p- 96).