بررسی مناطق زمستان گذران و مدیریت زمستانی علیه پسیل معمولی پسته
مناطق زمستان گذران و مدیریت زمستانی پسیل پسته در سال های 1388 و 1390 در باغات پسته رفسنجان مورد بررسی قرار گرفته شد. Agonoscena pistaciae Burckhardt & Lauterer در داخل باغ ها، در زیر برگ های پسته های قبلی و باقی مانده ی علف ها زمستان گذرانی می کنند. بیشترین تعداد پسیل های بالغ از اواخر پاییز تا اوایل بهار ظاهر می شوند. پسیل های ظاهر شده از مخلوط باقی مانده برگ ها با علف های هرز، 15 برابر بیشتر از پسیل هایی هستند که از زمین های عاری از هرگونه بقایای گیاهی خارج شده بودند. شخم زدن باغات در فصل زمستان باعث کاهش قابل توجهی از جمعیت حشرات زمستان گذران شد. بهداشت باغات مانند حذف و دفن بقایای گیاهی در اوایل دی و اوایل اسفند نقش مهمی در کنترل جمعیت پسیل معمولی پسته دارد و باعث کاهش جمعیت حشرات زمستان گذران می شود.
مقدمه
زمستان گذرانی یعنی فرآیندی که حشره زمستان را می گذراند و قادرند تا شرایط نامساعد محیطی مانند زمستان یا خشکسالی را ( از طریق دوره خفتگی یا دیاپوز که باعث کاهش عملکرد بدن می شود تا زمانی که شرایط محیطی برای بار دیگر مطلوب گردد ) تحمل کنند. این دوره به دلیل اینکه حشرات جابجایی ندارند زمان خوبی برای کنترل جمعیت آفت است.
پسیل معمولی پسته یکی از آفات جدی باغات پسته در سراسر مناطق پسته خیز ایران در 40 سال گذشته است. پوره ها به سرعت پس از جوانه زنی درختان در اوایل فروردین رشد می کنند. تراکم بالای جمعیت پوره ها و بالغین در هنگام جوانه زنی درختان و پر شدن کامل مغز پسته، باعث ضرورت استفاده از حشره کش ها می شود. تولیدمثل در فرم زمستانه پسیل پسته به دلیل کوتاه شدن طول روز و کاهش دمای محیط، متوقف می شود تا زمانی که طول روز و دمای محیط افزایش یابد. فرم تابستانه پسیل پسته رنگ روشن تری در مقایسه با فرم زمستانه دارد و از نظر جثه نیز کوچک تر از فرم زمستانه اند. استراتژی هایی مانند کاشت گیاهان علفی جهت استفاده از شکارگران می تواند در تغییر جمعیت آفت مورد استفاده قرار گیرد.
بررسی زیست شناسی آفت در تدوین برنامه های مدیریت تلفیقی آفات امری ضروری است. هدف از این تحقیق، تعیین مکان های زمستان گذران جهت مدیریت زمستانه پسیل پسته و ارزیابی تاثیرات بالقوه چنین مدیریت زمستانه روی جمعیت آفت است.
ماده و روش
-مناطق زمستان گذران و زمان ظهور پسیل معمولی پسته
مکان های زمستان گذران و زمان ظهور بالغین پسیل پسته در باغات رفسنجان در زمستان سال های 1388 و 1389 بررسی شد. آزمایشات روی باغ پسته به وسعت 5 هکتار با درختان 40 ساله رقم احمد آقایی صورت گرفت. از تله های ظهور برای به دام انداختن پسیل های زمستان گذران استفاده شد. هر تله ظهور نیز از یک جعبه فلزی تشکیل شده بود که 1 مترمربع از سطح زمین را می پوشاند.
-مناطق زمستان گذران
تله های ظهور در 5 منطقه مورد استفاده شد:
- در منطقه ای که برگ های ریخته شده پسته از فصول گذشته روی سطح زمین باقی مانده بود.
- منطقه ای با بستر گیاهی از بقایای علف های هرز و برگ های ریخته شده پسته
- در منطقه ای که بقایای علف های هرز وجود داشت
- حاشیه باغ ها
- زمین های عاری از هرگونه بقایای گیاهی
8 تله برای هر منطقه قرار داده شد. تله های مناطق 1 و 2 در زیر درخت گذاشته و تله های ظهور را هر دوسال یک بار در 6 اسفند نصب شد. هر 3 روز تله ها بررسی شدند. این آزمایش 60 روز به طول انجامید و سپس تعداد حشرات به دام افتاده در تله ها شمارش شدند. بیشتر حشراتی که در این تله ها به دام می افتند در واقع حشراتی بودند که در آن موقعیت قرار داشتند.
-زمان ظهور
به منظور پیش بینی زمان ظهور پسیل پسته برای مدیریت زمستانی، تله های ظهور را در سطح خاک قرار داده و توسط برگ های پسته ریخته شده و بقایای علف های هرز پوشانده شدند. 17 تله برای هر تکرار استفاده شد.
-تاثیر شخم زمستانی روی کاهش تراکم حشرات زمستان گذران
آزمایشاتی جهت سنجش ارزش شخم زمستانی روی مرگ و میر حشرات بالغ زمستان گذران پسیل در سال های 1388 و 1389 انجام گرفت. تله های ظهور روی سطح خاک باغ در 8 موقعیت مختلف قرار داده شد:
- شخم زدن خاک های پوشیده با، برگ های قدیمی پسته که از فصل های گذشته باقی مانده بودند.
- عدم شخم خاک های پوشیده از برگ های پسته های قدیمی
- شخم زدن خاک های پوشیده از بقایای علف های هرز
- عدم شخم خاک های پوشیده از بقایای علف های هرز
- شخم زدن خاک های پوشیده از برگ و علف هرز
- عدم شخم خاک های پوشیده از برگ و علف هرز
- شخم زدن خاک های عاری از هر گیاهی
- عدم شخم خاک های عاری از هر گیاهی
در هر سال مناطق مختلفی مانند شرایط همین آزمایش مورد بررسی قرار گرفت. قسمت های شخم نخورده در هر سال نیز شخم نخورده باقی ماندند و مناطقی که شخم زده شده بودند نیز با عمق 30 سانتی متر در 1 اسفند شخم زده شدند. از تله های ظهور برای این آزمایش استفاده شد.
آنالیز
داده های بدست آمده توسط برنامه MINITAB آنالیز شدند.
نتایج
مناطق زمستان گذران و زمان ظهور افراد زمستان گذران
-مناطق زمستان گذران
پسیل های جمع آوری شده در 5 منطقه تفاوت معناداری داشتند. نتایج نشان داد که بیشترین تعداد پسیل های زمستان گذران در منطقه ای یافت شدند که پوشیده از برگ های پسته و علف های هرز بودند. کمترین تعداد نیز در زمین های عاری از هرگونه بقایای گیاهی یافت شد.
-زمان ظهور
اولین جمعیت در تله های ظهور 9 اسفند سال های 1388 و 1389 ظاهر شد. کمترین تعداد در 27 اسفند سال 1388 و 24 اسفند سال 1389 و بیشترین تعداد نیز بین 15 اسفند و 17 فروردین ظاهر شد.
-تاثیر شخم زمستانی روی کاهش تراکم حشرات زمستان گذران
تعداد پسیل های بالغ در مناطق شخم زده با مناطق شخم نزده تفاوت معناداری داشتند. شخم با عمق 30 سانتی متر باعث مرگ ومیر سنگین پسیل های بالغ زمستان گذران در 4 منطقه مورد آزمایش شد و تعداد کمی پسیل پسته باقی مانده بودند.
بحث
در طبیعت جمعیت پسیل معمولی پسته اوایل آبان، زمانی که طول روز 12 ساعت است به شکل زمستان گذران تغییر می کنند (در دمای کمتر از 20 درجه سانتی گراد) زیرا فرم تابستان قادر به تحمل زمستان نبوده و همه پسیل ها می میرند. در این تحقیق فرم زمستانه مورد مطالعه قرار گرفته شد که طی یک دوره طولانی به وجود آمده بودند. تحقیقات نشان داد که حشرات زمستان گذران به طور کلی در زیر بقایای گیاهی باغ مانند برگ های قدیمی پسته و علف های هرز و همچنین در حفره های موجود در خاک های عاری از بقایای گیاهی پنهان می شوند و تعداد پسیل هایی که در زیر برگ های پسته و بقایای علف های هرز زمستان گذرانی کرده بودند 15 برابر بیشتر از پسیل هایی بودند که در زمین عاری از بقایا یافت می شوند. همچنین حاشیه باغ به عنوان منطقه مناسب جهت تابستان گذرانی برای پسیل پسته می باشد. هاکینسون (1974) بیان می کند که تعداد کمی از گونه های پسیل زمستان گذران، گیاه میزبان خود را به عنوان پناهگاه زمستانی خود انتخاب می کنند. اکثر پسیل ها در زمین هایی که پوشیده از برگ های قدیمی پسته و علف هرز بودند، یافت شد. این مناطق به عنوان پناهگاهی مناسب در شرایط نامساعد محیطی در زمستان می باشند چرا که در بین ردیف های باغات هستند و در معرض تابش خورشید قرار دارند و حاوی از برگ و علف هرز هستند و توسط ماشین آلات، خاک این منطقه فشرده می شود. در حال حاضر، علف های هرز بین ردیف های باغات پسته با استفاده از کولتیواتور در فصل بهار و تابستان حذف می شوند. داده های مربوط به حشرات زمستان گذران در تصمیمات مدیریت زمان کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد. بسیاری از تحقیقات به تاثیر شخم روی تراکم جمعیت آفات، نماتدهای زیان آور، علف های هرز و اسکلروتیای قارچ در محصولات کشاورزی مختلف انجام شده است که در برخی از آن ها، عملیات خاکورزی اثرات مثبتی داشته اما این عوامل در بسیاری از مطالعات نتایج دلگرم کننده ای نداشتند. اطلاعات در دسترس، اثر سیستم های خاکورزی بر جمعیت آفاتی مانند Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae) ، Anthonomus grandis Boheman (Coleoptera: Curculionidae)، Ostrinia nubilalis (Hübner) (Lepidoptera: Crambidae) و Loxostege sticticalis Linnaeus (Lepidoptera: Pyralidae) را نشان می دهد. این تحقیق نیز نشان داد که پس از شخم زدن در فصل زمستان تعداد پسیل های گرفتار شده در تله های ظهور به طور معناداری کمتر بود. نتایج مطالعه کنونی نشان می دهد که شخم باغ های پسته از اوایل دی تا اوایل اسفند با عمق 30 سانتی متر بین ردیف ها می تواند بسیار مفید باشد. علاوه بر این توصیه می شود که تمام بقایای گیاهی در حاشیه باغ ها حذف شود. مطالعه حاضر نشان می دهد که استفاده از شیوه های بهداشتی باغات در طول زمستان می تواند کاهش قابل توجهی در جمعیت افراد بالغ زمستان گذران داشته باشد. براساس نتایج کنونی شیوه های باغبانی مناسب در طول زمستان می تواند تا حدی نیاز به کاربرد سموم شیمیایی را کاهش دهد و کاهش جمعیت حشرات زمستان گذران را به همراه دارد. این اطلاعات برای درک زیست شناسی هرچه بهتر پسیل پسته ضروری است.
*با تشکر ویژه از جناب آقای دکتر محمدرضا مهرنژاد بابت اجازه درج این مقاله در وبسایت شرکت به ثمر کویر
منبع:
Mehrnejad,M R, 2018, investigation into the overwintering and winter-management of the common pistachio psyllid, Agonoscena pistaciae ( Hemiptera : aphalaridae), a major pest in pistachio plantations, Zoology and Ecology
